زردی نوزاد؛ از تشخیص خانگی تا درمان قطعی
تولد نوزاد قشنگترین لحظه زندگی هر پدر و مادری است. اما در کنار این همه شادی، گاهی نگرانیهایی هم سراغ والدین میآید. یکی از این نگرانیهای خیلی رایج، زرد شدن پوست و سفیدی چشم نوزاد است. در این مقاله میخواهیم خیلی ساده شما را با زردی یا یرقان و روشهای درمان آشنا کنیم.
زردی نوزاد (یرقان) چیست؟
بیشتر نوزادان همان چند روز اول تولد دچار زردی میشوند. در این حالت پوست بدن و سفیدی چشمهایشان زرد به نظر میرسد.در بیشتر مواقع این اتفاق اصلاً خطرناک نیست و بعد از گذشت 2 الی 3 هفته با استفاده از دستگاه و روش های خانگی بهبود می یابد. وقتی نوزاد به دنیا میآید، بدنش تلاش میکند خودش را با دنیای بیرون سازگار کند و گاهی این تغییرات کمی زمان میبرد.
در صورت مشاهده علائم زردی در نوزاد، برای بررسی دقیق و درمان اصولی، همین حالا نوبت ویزیت با دکتر حمیده اسدی متخصص کودکان و نوزادان در بوشهر را بهصورت آنلاین رزرو کنید.
انواع زردی نوزادان
همه زردیها مثل هم نیستند انواع مختلفی دارند . بیایید ببینیم نوزاد شما در کدام دسته قرار میگیرد.
زردی فیزیولوژیک (طبیعی)
این مدل، شایعترین نوع زردی است. معمولاً ۲ تا ۴ روز بعد از تولد شروع میشود و تا دو هفته بعد هم ناپدید میشود. دلیلش هم فقط این است که کبد نوزاد هنوز برای دفع سریع بیلیروبین آماده نیست و معمولاً جای هیچ نگرانی نیست و معمولا با تغذیه شیر مادر درمان می شود.
زردی ناشی از شیر مادر
گاهی در شیر مادر موادی هست که نمیگذارد کبد نوزاد کارش را به درستی انجام دهد. این مدل معمولاً بعد از هفته اول شروع میشود و بین 2 تا12هفته هم طول می کشد. در این شرایط پزشک از شما می خواهد تا کمی مدل شیردهی را عوض کنید، اما نگران نباشید، معمولاً لازم نیست شیر مادر را قطع کنید.
زردی ناشی از ناسازگاری خون
اگر گروه خون مادر و نوزاد با هم فرق داشته باشد، بدن مادر پادتنهایی میسازد که به خون نوزاد حمله میکنند. این کار باعث افزایش سطح بیلیروبین می شود که به دنبال ان نوزاد دچار کم خونی شدید و زردی می شود. این نوع زردی معمولاً همان روز اول تولد خودش را نشان میدهد و باید خیلی جدی به آن رسیدگی کرد.
زردی پاتولوژیک (غیرطبیعی)
اگر زردی خیلی زود شروع شود یا خیلی سریع شدت پیدا کند، یا بعد از دو هفته درمان نوزاد بهبود نیابد به آن زردی غیرطبیعی میگویند. این حالت ممکن است به خاطر عفونت یا مشکلات کبدی باشد و نیاز به آزمایشهای دقیق و درمان سریع در بیمارستان دارد.
زردی نوزاد از چه سنی شروع میشود و چقدر طول میکشد؟
شروع علائم زردی از روز دوم یا سوم است. و در روز چهارم یا پنجم به اوج میرسد. در نوزادانی که به موقع به دنیا آمدهاند، این حالت یک هفته تا ده روز طول میکشد و اما نوزادان نارس چون ضعیفتر هستند،زردی انها دیرتر شروع می شود و تا دو هفته یا بیشتر هم طول می کشد. اگر بعد از 14 روز هنوز نوزاد زرد بود، حتماً نزد پزشک مراجعه کنید.
علائم زردی نوزاد و نشانههای هشداردهنده
اصلی ترین علائم زردی در صورت و چشمهای نوزاد رخ می دهد. زردی چشمها و سفیدی صورت معمولا بین 2 تا 4 روز پس از تولد دیده می شود. اگر زردی بیشتر شود، به شکم و دست و پاها سرایت می کند. یک تست ساده خانگی انجام دهید به این روش در زیر نور روز، خیلی آرام روی پیشانی یا بینی نوزاد فشار دهید؛ اگر بعد از برداشتن انگشت، جای آن زرد ماند، یعنی نوزاد زردی دارد.
چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟
این نشانه ها را جدی بگیرید. اگر این موارد را مشاهده کردید، سریعا نوزاد را نزد پزشک ببرید:
- زردی شدید دستها و پاهای نوزاد
- بی حالی نوزاد و سخت بیدار شدن
- نوزاد خوب شیر نمی خورد و ضعیف شده است
- گریههای شدید و جیغمانند
- تب و قوس دادن بدن
- رنگ ادرارش تیره یا رنگ مدفوعش خیلی روشن شده است
عوامل خطر در زردی نوزاد
بعضی نوزادان بیشتر در خطر هستند.
- نوزادان نارس (قبل از هفته ۳۷) چون کبدشان ضعیفتر است
- کبودی بدن نوزاد
- بیماری های عفونی و ویروسی
- گلبول های قرمزی که به دلیل ناهنجاری سریع تجزیه شوند.
- ناهمخوانی گروه خونی بین نوزاد و مادر
- تب همراه با زردی
روشهای تشخیص زردی نوزاد
فقط با چشم نمی توان فهمید زردی چقدر جدی است. پزشکان از راههای دقیقتری استفاده میکنند تا خیال شما اسوده شود.
معاینه بالینی و بررسی پوست و چشم
پزشک اول نوزاد را زیر نور خوب چک میکند. او رنگ پوست تمام بدن و چشمها را بررسی میکند و از والدین درباره وضعیت شیر خوردن و دفع نوزاد میپرسد تا همه چیز را دقیق متوجه شود.
آزمایش بیلیروبین (TcB و TSB)
دقیقترین راه، آزمایش است. گاهی از دستگاههای نوری (بیلیچک) استفاده میکنند که بدون سوزن است و فقط روی پوست گذاشته میشود. اگر عدد این دستگاه بالا باشد، آزمایش خون انجام میدهند تا مقدار دقیق زردی در آزمایشگاه مشخص شود. این آزمایش به پزشک میگوید که آیا نوزاد نیاز به درمان دارد یا خیر.
درمان زردی نوزاد
هدف اصلی ما این است که نگذاریم بیلیروبین به مغز نوزاد آسیب بزند. برای این کار چند راه علمی وجود دارد.
فتوتراپی (نوردرمانی)
نور درمانی بهترین و رایجترین راه است. نوزاد را فقط با یک پوشک و چشمبند مخصوص، زیر نورهای آبی قرار میدهند. این نور بیلیروبین را طوری عوض میکند که نوزاد بتواند راحت آن را از خون جدا و دفع کند. این کار را هم در بیمارستان و هم با دستگاههای اجارهای می توان در خانه انجام داد.
راهنمای سریع ارزیابی علائم زردی نوزاد
این جدول به شما کمک میکند تا تفاوت بین زردی معمولی و علائم هشداردهنده را بهتر درک کنید.
| وضعیت نوزاد | نشانههای ظاهری و رفتاری | اقدام لازم |
| زردی خفیف | زردی فقط در صورت و سفیدی چشم دیده میشود. نوزاد خوب شیر میخورد. | مراجعه به پزشک در اولین فرصت برای چکاپ معمولی. |
| زردی متوسط | رنگ زرد تا ناحیه شکم و کمر رسیده است. نوزاد کمی خوابآلود است. | مراجعه سریع (در همان روز) به متخصص کودکان. |
| زردی شدید | زردی به دستها و پاها رسیده است. نوزاد به سختی بیدار میشود. | مراجعه فوری به اورژانس یا متخصص. |
| وضعیت بحرانی | بدن نوزاد حالت کمانی دارد، جیغ میکشد یا تب دارد. | مراجعه اورژانسی و آنی به بیمارستان. |
| نشانه بهبودی | رنگ زرد از پایین بدن کم شده و دفع نوزاد خوب است. | ادامه شیردهی مکرر و پیگیری طبق دستور پزشک. |
نکته مهم: همیشه تشخیص نهایی و تعیین عدد زردی باید توسط پزشک و از طریق آزمایش انجام شود. این جدول فقط یک راهنمای کلی برای هوشیاری والدین است.
درمان دارویی و IVIG در موارد خاص
اگر زردی به خاطر گروه خونی باشد، پزشک داروهای مخصوصی تزریق میکند تا جلوی تخریب خون را بگیرد. این کار حتماً باید در بیمارستان و زیر نظر کادر درمان انجام شود.
تعویض خون
در موارد خیلی نادر که زردی بسیار بالا باشد و با نور هم کاهش پیدا نمی کند، پزشک خون نوزاد را عوض میکند. این کار یک عمل نجاتبخش است که جلوی آسیبهای جدی را میگیرد و خیلی سریع سطح زردی را پایین میآورد.
مراقبتهای خانگی و نقش تغذیه در زردی نوزاد
بهترین درمان خانگی، شیر دادن زیاد به نوزاد است. سعی کنید در شبانهروز ۸ تا ۱۲ بار به او شیر بدهید. این کار باعث میشود نوزاد بیشتر دفع داشته باشد و زردی از بدنش خارج شود. در بعضی مواقع پزشک توصیه می کند تا 3 روز به کودک فقط شیرخشک بدهید بعد تغذیه با شیر مادر را از سر بگیرید به هیچ وجه به نوزاد آب یا قندآب ندهید، چون فایدهای ندارد و ممکن است حال کودک را بدتر کند.
متن انگلیسی:
Jaundice is caused by the build-up of bilirubin in the blood. Bilirubin is a yellow substance produced when red blood cells, which carry oxygen around the body, are broken down.
ترجمه متن:
زردی ناشی از تجمع بیلی روبین در خون است. بیلی روبین مادهای زرد رنگ است که هنگام تجزیه گلبولهای قرمز خون که اکسیژن را در بدن حمل میکنند، تولید میشود.
منبع: https://www.nhs.uk/conditions/jaundice-newborn
پیشگیری از زردی نوزاد
راه قطعی برای جلوگیری وجود ندارد، اما شیر دادن سریع بعد از تولد همان آغوز اول خیلی کمک میکند. همچنین چک کردن نوزاد در روزهای اول توسط پزشک، بهترین راه برای پیشگیری از مشکلات بعدی است.
چه زمانی باید به متخصص کودکان مراجعه کنیم؟
زمانی حس کردید زردی نوزاد غیرطبیعی است. حتما به پزشک متخصص کودکان مراجعه کنید. اگر زردی در ۲۴ ساعت اول تولد دیده شد، خیلی فوری است! در بقیه موارد هم حتماً در روز سوم تا پنجم تولد، نوزاد را پیش متخصص ببرید تا سطح زردیاش را بررسی کند.
زردی نوزاد یک اتفاق کاملاً عادی است که در بیشتر نوزادان رخ می دهد و با کمی مراقبت و درمان اصولی، بدون نگرانی تمام می شود. به جای گوش دادن به توصیههای غیرعلمی، به پزشک اعتماد کنید تا فرزند دلبندتان همیشه سالم بماند.
